Ιδιωτικοποιήσεις

Ιδιωτικοποιώντας το κράτος πρόνοιας

trifon — Fri, 31 May 2019 12:39:27 +0000

Το γενέθλιο γεγονός του σύγχρονου κοινωνικού κράτους υπήρξε το 1782 ο poor law της βασίλισσας Ελισάβετ. Προηγουμένως τα καθήκοντα της αλληλεγγύης προς τους αναξιοπαθούντες βάρυναν κυρίως τα εκκλησιαστικά ιδρύματα.

Εκείνη η νομοθεσία υπέρ των φτωχών όχι μόνο δεν έλυσε το πρόβλημα της φτώχειας αλλά αντιθέτως δημιούργησε σοβαρές παρενέργειες, αφού εμπόδισε το πνεύμα αποταμίευσης αυξάνοντας ταυτοχρόνως τις δαπάνες και τους φόρους. Η αύξηση των εμμέσων φόρων έπληξε και την εργατική τάξη. Ακόμη, η δημιουργία κρατικών υπηρεσιών πρόνοιας γέννησε μεγάλες καταχρήσεις και τελικά ο νόμος καταργήθηκε το 1834 μετά από τις μεγαλειώδεις διαδηλώσεις των νέων στην Αγγλία κατά της υποχρεωτικής κοινωνικής πολιτικής, των τελωνειακών δασμών και του προστατευτισμού. Από την εποχή εκείνη χρονολογείται η αγγλική παροιμία «βρίσκει κανείς όσους φτωχούς επιθυμεί αρκεί να τους πληρώνει».

Ήταν τέτοια η κατακραυγή κατά των αναδιανεμητικών μηχανισμών του κράτους που για σχεδόν εβδομήντα χρόνια οι κοινωνικές δαπάνες παρέμεναν σε χαμηλά επίπεδα. Την απουσία του κράτους κάλυπτε αποτελεσματικά η ιδιωτική πρωτοβουλία και οι ελεύθεροι συνεταιρισμοί των εργατών. Η φιλανθρωπική δράση γνώρισε πρωτοφανείς διαστάσεις σε όλο το δυτικό κόσμο. Ο Τοκβίλ επεσήμανε στο έργο του την «αλληλέγγυα διάσταση» του καπιταλισμού στην Αμερική. Αλλά και στην Ελλάδα του 19ου αιώνα η κοινωνική αλληλεγγύη δεν υπήρξε κρατική, στηρίχθηκε στους πλούσιους Έλληνες του εξωτερικού, των οποίων το κοινωνικό έργο είναι τεράστιο. Ποιον να πρωτοθυμηθεί κανείς; Σίνα, Ζάππα, Αρσάκη, Βερναρδάκη, Βαρβάκη, Κοργιαλένη, Συγγρό, Μαρασλή, Ζάγκα, Τοσίτσα κ.ά. Ατέλειωτος ο κατάλογος των ευεργετών της χώρας που στήριξαν ο φιλανθρωπικό και κοινωνικό έργο στο νέο Βασίλειο.

Τα χρόνια πέρασαν και στον 20ό αιώνα η πρόνοια θεσμοθετήθηκε. Οι φιλελεύθεροι συναίνεσαν στη θεσμοποιημένη αλληλεγγύη θεωρώντας ότι είναι προς το συμφέρον αυτών που συνεισφέρουν μέσω των φόρων να υπάρχει ένα δίχτυ ασφαλείας που θα εξασφαλίζει την κοινωνική γαλήνη, χωρίς όμως να τραυματίζει τον ευαίσθητο μηχανισμό της αγοράς και τα ατομικά δικαιώματα στη βάση συμπεφωνημένων αρχών και διαφανών διαδικασιών.

Σταδιακά η θεσμοθετημένη αλληλεγγύη υπό το βάρος των κολλεκτιβιστικών θεωριών και μιας αυτονομημένης από τον έλεγχο των πολιτών γραφειοκρατίας μετεξελίχθηκε με τη βοήθεια κρατικιστών πολιτικών σε πατερναλιστικό κράτος όχι πρόνοιας αλλά εύνοιας ειδικών και καλά οργανωμένων συμφερόντων. Ο εκφυλισμός αυτός των θεσμών του κράτους πρόνοιας υπονόμευσε την οικονομία και στρέβλωσε τον μηχανισμό της αγοράς.

Η κατάρρευση του κράτους πρόνοιας οδήγησε στη χειραφέτηση της θεσμοθετημένης αλληλεγγύης από το κράτος. Με τις νέες αντιλήψεις η παροχή βοήθειας πρέπει να έχει ως σκοπό την ανεξαρτησία του δικαιούχου και δεν πρέπει να θίγει την αξιοπρέπειά του. Στη σύγχρονη φιλελεύθερη εκδοχή της η θεσμοθετημένη αλληλεγγύη δεν λειτουργεί ως «χρυσό κλουβί», δεν αναπαράγει ούτε διαιωνίζει τη φτώχεια. Οι υπηρεσίες πρόνοιας πληρώνονται από τον προϋπολογισμό αλλά δεν τις παρέχει το κράτος. Το κράτος χρηματοδοτεί το δικαιούχο κι αυτός μπορεί να επιλέξει μεταξύ περισσότερων ιδιωτών παρόχων κοινωνικών υπηρεσιών. Ο ανταγωνισμός βελτιώνει τις υπηρεσίες πρόνοιας υπέρ των δικαιούχων με μικρότερο κόστος υπέρ των φορολογουμένων. Ο έλεγχος από το κράτος και τους πολίτες γίνεται αποτελεσματικότερος καθώς το κράτος δεν είναι την ίδια στιγμή και ελεγχόμενος.

Ιδιωτικοποιήσεις παντού

trifon — Fri, 31 May 2019 12:37:21 +0000

Μια υπερχρεωμένη οικονομία χρειάζεται δύο πράγματα για να ξεφύγει από τη ζώνη της χρεοκοπίας: περιορισμό των κρατικών δαπανών και μεταρρυθμίσεις. Όχι το ένα από τα δύο. Και τα δύο. Ο λόγος είναι απλός. Η λεγόμενη δυναμική του δημοσίου χρέους μιας χώρας εξαρτάται εκτός των άλλων (το πρωτογενές πλεόνασμα δηλαδή και το επιτόκιο δανεισμού της) και από τον λόγο του χρέους προς το ΑΕΠ αυτής. Ο περιορισμός της κρατικής σπατάλης (και όχι η αύξηση της φορολογίας) εξασφαλίζει υγιή πρωτογενή πλεονάσματα ώστε να καλύπτεται μέρος ή το σύνολο των τόκων χωρίς νέα δανεικά ή αφαίμαξη της πραγματικής οικονομίας. Οι μεταρρυθμίσεις με τη σειρά τους (απελευθέρωση αγορών, περιορισμός γραφειοκρατίας και πολυνομίας, ιδιωτικοποιήσεις κ.λπ.) προσελκύουν επενδύσεις και δημιουργούν αναπτυξιακή προοπτική στη χώρα σε τέτοιο μέγεθος ώστε η ετήσια ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ να είναι σε ποσοστό μεγαλύτερη από το επιτόκιο δανεισμού της χώρας.

Σήμερα θα σταθώ στις ιδιωτικοποιήσεις. Κι άλλες φορές έχω γράψει ότι ο καλύτερος τρόπος να καταστεί η ελληνική οικονομία ανταγωνιστική και να επιστρέψει σε αξιοσημείωτους ρυθμούς διατηρήσιμης ανάπτυξης είναι οι ιδιωτικοποιήσεις σε συνδυασμό με την απελευθέρωση των αγορών (μεταφορές, ενέργεια, υποδομές κ.ά.).

Τα παραδείγματα είναι πολλά, κινητή τηλεφωνία, ενημέρωση, αεροδρόμια, λιμάνια. Ένα καλό παράδειγμα είναι το λιμάνι του Πειραιά. Ο Πειραιάς πριν την επένδυση της Cosco μαράζωνε οικονομικά. Μέσα σε μόλις οκτώ χρόνια με τις επενδύσεις τις Cosco ο Πειραιάς είναι τρίτος (3ος) εμπορικός λιμένας της Μεσογείου και έκτος (6ος) σε όλη την Ευρώπη. Μέσα σε ένα μόλις έτος από το 2016 στο 2017 ανέβηκε έξι θέσεις. Αποτελεί πλέον την κεντρική πύλη του ευρωασιατικού εμπορίου και σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, εντός του 2019, η εκτίμηση είναι ότι θα γίνει ο πρώτος λιμένας της Μεσογείου. Από τις μέχρι σήμερα επενδύσεις της Cosco έχουν επίσης δημιουργηθεί περισσότερες από 1600 νέες θέσεις εργασίας στο λιμάνι. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ από τις επενδύσεις που είναι συμφωνημένες να γίνουν τα επόμενα χρόνια (CAPEX periods) θα δημιουργηθούν περισσότερες από 3000 νέες θέσεις εργασίας ενώ το δημοσιονομικό όφελος για το κράτος με όρους παρούσας αξίας μέχρι το 2025 θα αγγίξει τα 475 εκατ. ευρώ. Η εκτίμηση αυτή αφορά το καθαρό όφελος από την ιδιωτικοποίηση του ΟΛΠ (αφαιρουμένων δηλαδή των εσόδων που δυνητικά θα εισέπραττε το κράτος εάν παρέμενε μέτοχος του ΟΛΠ). Η μετατροπή του λιμένα του Πειραιά σε σύγχρονο διαμετακομιστικό κέντρο σε συνδυασμό με την ιδιωτικοποίηση της ΤΡΑΙΝΟΣΕ και τις πολλαπλασιαστικές επιδράσεις στους υπόλοιπους κλάδους της οικονομίας θα αποφέρει καθαρό όφελος 20,7 δισ. ευρώ για την περίοδο 2016-2025. και στο τέλος της περιόδου ετήσια αύξηση της αξίας παραγωγής του συνόλου της οικονομίας περίπου 1%. Ο Πειραιάς αποτελεί βασικό πυλώνα στήριξης του ελληνικού λιμενικού συστήματος με αποφασιστική συμμετοχή τόσο στο διαμετακομιστικό εμπόριο όσο και στον θαλάσσιο τουρισμό. Σκεφθείτε το συνολικό όφελος για την ελληνική οικονομία και τις τοπικές κοινωνίες, εάν προχωρήσει η ιδιωτικοποίηση και άλλων σημαντικών εμπορικών και τουριστικών λιμανιών μας στο πρότυπο της επιτυχημένης παραχώρησης των περιφερειακών αεροδρομίων μας.

Απλά σκεφτείτε.

Διόδια στο κέντρο

trifon — Fri, 31 May 2019 12:35:39 +0000

Το 1976 δύο νέοι οικονομολόγοι της Σχολής της Δημόσιας Επιλογής, ο Νικόλαος Τάιντμαν και ο Πολ Ντάουνινγκ, δημοσίευσαν μια πρωτότυπη εργασία, στην οποία ανέλυαν τις δυνατότητες που προσφέρει η «μέθοδος αποκάλυψης της ζήτησης» στην καταπολέμηση ρυπογόνων δραστηριοτήτων των ατόμων. Η κεντρική ιδέα της θεωρίας αυτής είναι ότι οι άνθρωποι πρέπει να πληρώνουν για όσα προκαλούν οι δραστηριότητές τους. Η κυκλοφοριακή συμφόρηση είναι μια τέτοια ενοχλητική δραστηριότητα. Μια δυσάρεστη εξωτερικότητα, για την οποία θα πρέπει να πληρώνουν αυτοί που την προκαλούν.

Ας εξετάσουμε την εφαρμογή της ιδέας για την αντιμετώπιση του ασφυκτικού κυκλοφοριακού προβλήματος που αντιμετωπίζουν η Αθήνα και άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας. Τα μέχρι σήμερα μέτρα, όπως η εφαρμογή του δακτυλίου, έχουν αποτύχει. Στην αποτυχία συνετέλεσε σίγουρα η αναποτελεσματική αστυνόμευση αλλά και το γεγονός ότι σχεδόν κάθε οικογένεια απέκτησε και δεύτερο αυτοκίνητο.

Η εξήγηση είναι απλή. Οι οδηγοί δεν αισθάνονται υποχρεωμένοι να πληρώσουν το φαινομενικά μη ορατό κόστος που συνεπάγεται για τους άλλους η χρήση από τους πρώτους του οδικού δικτύου του κέντρου της πόλης. Πιστεύουν ότι η χρήση ενός περιορισμένου πόρου μπορεί να γίνεται δωρεάν. Όμως η ρύπανση του αέρα, η κυκλοφοριακή συμφόρηση, η απώλεια εκατομμυρίων ωρών καθημερινά, τα ατυχήματα, η αισθητική υποβάθμιση του κέντρου της πόλης είναι τα ορατά αποτελέσματα της κυκλοφορίας πολλών αυτοκινήτων ταυτόχρονα σε ώρες αιχμής σ’ αυτό. Σύμφωνα με μελέτη του συγκοινωνιολόγου καθηγητή Ευάγγελου Ματσούκη, το καθημερινό κόστος του χαμένου χρόνου στο κέντρο της Αθήνας λόγω της κυκλοφοριακής συμφόρησης ξεπερνά κατά μέσο όρο το μισό εκατομμύριο ευρώ.

Η επιβολή διοδίων στο κέντρο σε ώρες αιχμής αποτελεί μια ικανοποιητική και δίκαιη λύση για το πρόβλημα. Κάθε οδηγός που οδηγεί το αυτοκίνητό του σε ώρες αιχμής στο κέντρο της πόλης θα πρέπει να χρεωθεί την επιβάρυνση που προκαλεί το αυτοκίνητό του στους κατοίκους, στους πεζούς και στους άλλους οδηγούς.

Η εφαρμογή του μέτρου των διοδίων διεθνώς ήταν επιτυχημένη και οδήγησε σε μείωση:

‒ της κυκλοφορίας των αυτοκινήτων κατά μέσο όρο περίπου στο 25%,

‒ των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα κατά 10%, και

‒ του χρόνου αναμονής και καθυστερήσεων από την κυκλοφοριακή συμφόρηση κατά 30%.

Σκεφτείτε πόσο σημαντικό είναι να κερδίσετε το ένα τρίτο του χρόνου των μετακινήσεών σας.

Ιδιωτικοποιήσεις: ακόμα το σκεφτόμαστε;

trifon — Fri, 31 May 2019 12:26:43 +0000

Έχουν περάσει εννέα χρόνια από τότε που ενέσκηψε η οικονομική κρίση και αμφιβάλλω εάν έχουμε συνειδητοποιήσει γιατί φθάσαμε ως εδώ.

Η αιτία του κακού υπήρξε το μεγάλο αντιπαραγωγικό κράτος σε όλες τις εκφάνσεις του: Κλειστά επαγγέλματα, φόροι υπέρ τρίτων, γραφειοκρατία, υψηλή φορολογία, αδιανόητες ρυθμίσεις στην αγορά εργασίας και αλλού, πολυδάπανες κρατικές επιχειρήσεις κ.λπ. Το περίεργο λοιπόν είναι ότι οι πολιτικοί που δημιούργησαν ή υποστήριξαν το μεγάλο κράτος ακόμη και σήμερα αρνούνται να κατανοήσουν το πρόβλημα.

Η λύση του προβλήματος είναι η άμεση απαγκίστρωση του κράτους από τις περισσότερες αντιπαραγωγικές ασχολίες του, οι οποίες όχι μόνο δεν δημιουργούν προστιθέμενη αξία στην οικονομία αλλά αποτελούν και το μεγαλύτερο βαρίδι για την ανάπτυξή της.

Οι ιδιωτικοποιήσεις είναι η μόνη πολιτική, η οποία εάν υιοθετηθεί θα επιτύχει ταυτοχρόνως τη δημοσιονομική εξυγίανση και την πολυπόθητη διατηρήσιμη ανάπτυξη. Δεν πρόκειται βεβαίως για δογματική διαπίστωση αλλά για παρατήρηση που επιβεβαιώνεται από την οικονομική επιστήμη και τεκμηριώνεται από τα εντυπωσιακά αποτελέσματα των ιδιωτικοποιήσεων τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες.

Με τις ιδιωτικοποιήσεις μειώνονται δραστικά οι κρατικές δαπάνες διευκολύνοντας τη δημοσιονομική σταθεροποίηση και παράλληλα επιταχύνεται η ανάπτυξη με την εντονότερη δραστηριοποίηση του ιδιωτικού τομέα στην οικονομία.

Το σημαντικότερο είναι ότι εκεί που ο κεντρικός σχεδιασμός αποτυγχάνει επειδή ακριβώς κατευθύνεται από ένα και μοναδικό δυσκίνητο γραφειοκρατικό κέντρο, που δεν είναι σε θέση να γνωρίζει ούτε το οικονομικό περιβάλλον ούτε τις επιλογές και προτιμήσεις των πολιτών και των επιχειρήσεων, οι ιδιωτικοποιήσεις επιτρέπουν στην οικονομία να προγραμματίζεται από εκατομμύρια κέντρα λήψης αποφάσεων χωρίς να χρειάζεται κάποια προηγούμενη συνεννόηση μεταξύ τους.

Ο λόγος είναι ότι σε μια ευρεία οικονομία η επιδίωξη κοινών σκοπών είναι κατά κανόνα αδύνατη στους περισσότερους τομείς της κοινωνικής οργάνωσης (εξαιρούνται ασφαλώς η άμυνα, η δημόσια τάξη, η δικαιοσύνη, η τήρηση του ανταγωνισμού, όπου δικαιολογείται η παρουσία του κράτους).

Σύμφωνα με την εύστοχη επισήμανση του Χάγεκ: «Η συμφωνία των ανθρώπων ότι πρέπει να υπάρχει κεντρικός προγραμματισμός, χωρίς να υπάρχει συμφωνία επί των στόχων που θα επιδιώξει αυτός, μοιάζει με μια ομάδα που συμφωνούν να κάνουν όλοι μαζί ένα ταξίδι, χωρίς όμως να έχουν συμφωνήσει πού θέλουν να πάνε».

Αγορά δικαιωμάτων ρύπανσης και περιβάλλον (Ι)

trifon — Fri, 31 May 2019 12:24:34 +0000

Μπορεί το κράτος να προστατεύσει αποτελεσματικά το περιβάλλον ή και στον τομέα αυτό η αγορά έχει να επιδείξει καλύτερα αποτελέσματα;

Είναι αλήθεια ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει επιπτώσεις που δεν περιορίζονται μόνο στις σχέσεις μεταξύ των συναλλασσομένων στην αγορά. Όταν κάποιος μολύνει με τοξικά απόβλητα λ.χ. τον Ασωπό ποταμό, οι κάτοικοι της περιοχής πλήττονται στην υγεία τους χωρίς να το θέλουν. Τέτοιου είδους αθέλητες επιπτώσεις ονομάζονται εξωτερικότητες. Οι αρνητικές εξωτερικότητες της ελεύθερης αγοράς –γιατί υπάρχουν και θετικές‒ υπήρξαν κατά το παρελθόν το πιο ευφυές επιχείρημα των αντιπάλων της εναντίον της. Μέχρι τη στιγμή που ένας άγνωστος στο ευρύ κοινό οικονομολόγος μετέβαλε ριζικά τον τρόπο προσέγγισης και αντιμετώπισης των περιπτώσεων ρύπανσης στο περιβάλλον. Το 1960 λοιπόν, ο οικονομολόγος Ρόναλντ Κόουζ δημοσίευσε στο περιοδικό Journal of Law & Economics άρθρο με τίτλο “The Problem of Social Cost”. Το άρθρο αυτό του Κόουζ υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα της σύγχρονης οικονομικής επιστήμης και άλλαξε τον τρόπο προσέγγισης των οικονομολόγων στο θέμα των εξωτερικοτήτων της αγοράς. Μέχρι τότε η κυρίαρχη άποψη των οπαδών του παρεμβατισμού υποστήριζε ότι η κρατική γραφειοκρατία θα έπρεπε να ορίζει κατά το δοκούν τα ανώτατα όρια ρύπανσης. Η ανάλυση του Κόουζ και πολλών μετά από αυτόν κορυφαίων οικονομολόγων (Μπιουκάναν, Τάιντμαν, Μίλλερ, κ.ά.) αναζήτησε τη λύση του προβλήματος της ρύπανσης στη δημιουργία μιας αγοράς ρύπανσης. Η αγορά θα βρει τον καλύτερο τρόπο μείωσης της ρύπανσης του περιβάλλοντος, γιατί αυτή κατά κανόνα διαθέτει καλύτερη πληροφόρηση από το κράτος και, το σημαντικότερο, οι λύσεις που ανακαλύπτει παρέχουν συνεχώς κίνητρα για περαιτέρω βελτίωση. Με τη δημιουργία αγοράς δικαιωμάτων ρύπανσης ο καθένας συγκρίνει την τιμή που θα πλήρωνε για να έχει λιγότερη ρύπανση με την τιμή που θα δεχόταν ο ρυπαίνων για να μειώσει τη ρύπανση που προκαλεί με τη δραστηριότητά του ή αντιστρόφως ο ρυπαίνων συγκρίνει την τιμή που θα πλήρωνε για να εξακολουθεί να ρυπαίνει με την τιμή που θα αποδέχονταν τα θύματά του για να του επιτρέψουν να συνεχίσει να ρυπαίνει. Αυτή η αγοραία διαδικασία οδηγεί σε σχέση με την κρατική παρέμβαση στον καθορισμό του βέλτιστου ορίου ρύπανσης αλλά και στη συνεχή βελτίωση της περιβαλλοντικής προστασίας.